PANEL 2 – FRUSTRACJA – Przenoszenie emocji na zwierzę – kiedy frustracja jest przemocą.

Sport rządzi się swoimi prawami. Intensywne treningi, presja wyników i nieustanna ocena otoczenia sprawiają, że to środowisko pełne jest silnych emocji. Jeździectwo, choć często kojarzone z harmonią człowieka i konia, nie jest wyjątkiem. Niestety, bywa, że nagromadzone napięcie i frustracja zawodników znajdują ujście nie tam, gdzie powinny, a cierpi na tym koń, który staje się „workiem treningowym” dla emocji swojego jeźdźca.

Agresja nie zawsze musi być oczywista

W sporcie agresja często bywa mylona z walecznością, determinacją i „charakterem zwycięzcy”. Faktycznie, pewien poziom sportowej zaciętości jest potrzebny, by sięgać po sukcesy. Jednak warto odróżnić dwa rodzaje agresji:

• Agresja reaktywna – jest gwałtowna, impulsywna, napędzana gniewem, złością czy rozczarowaniem. W jeździectwie może przejawiać się szarpaniem wodzy, uderzeniem konia batem czy brutalnym korygowaniem błędów zwierzęcia, nie z potrzeby nauki, lecz raczej z konieczności wyładowania własnych emocji.
• Agresja instrumentalna – ma na celu osiągnięcie konkretnego efektu i nie jest nakierowana na wyrządzenie krzywdy. W sporcie przykładem może być celowy, choć dozwolony, kontakt w grach zespołowych.

Kiedy frustracja przeradza się w przemoc?
Jeździectwo to dyscyplina pełna wyzwań, w której często nie wszystko idzie zgodnie z planem. W takich sytuacjach może pojawić się frustracja, czyli uczucie silnego napięcia, rozdrażnienia i niezadowolenia, wynikające z przeszkody, która uniemożliwia osiągnięcie celu.

Frustracja nie jest zjawiskiem negatywnym samym w sobie. To naturalna emocja, która informuje nas, że coś poszło nie tak, jak zakładaliśmy. Problem pojawia się wtedy, gdy nie umiemy jej nazwać, zrozumieć i wyregulować. Wtedy frustracja może przekształcić się w złość, a złość w agresję.

Psychologia opisuje ten mechanizm jako teorię frustracji-agresji. Zgodnie z nią, im silniejsza frustracja, tym większe prawdopodobieństwo, że doprowadzi ona do zachowań agresywnych. W praktyce oznacza to, że jeździec, który czuje się bezradny, zawiedziony lub rozczarowany, może wyładować swoje emocje na koniu.

To nie tylko forma przemocy, ale również sygnał alarmowy: zawodnik może potrzebować wsparcia w nauce regulowania emocji. Agresja nie jest oznaką siły. Przeciwnie, bywa oznaką braku kontroli i wewnętrznego chaosu. Dlatego tak ważne jest, aby jeźdźcy umieli rozpoznawać swoje emocje i reagować zanim te przejmą kontrolę.

Konie to nie przedmioty

Najważniejsze jest zrozumienie, że koń to żywe stworzenie, które odczuwa ból, stres i strach. Przenoszenie własnych frustracji na zwierzę nie tylko jest przemocą, ale niszczy zaufanie między jeźdźcem a koniem, co przekłada się na pogorszenie wyników sportowych i dobrostanu zwierzęcia.

Co możesz zrobić, żeby złość nie przerodziła się w agresję?

1. Zatrzymaj się na chwilę. Jeśli czujesz narastającą złość, przerwij trening. Krótkie ćwiczenia oddechowe, praktyka uważności, czy rozmowa z trenerem mogą uratować sytuację.
2. Nazwij swoje emocje. Spróbuj zauważyć co się dzieje i postaraj się to opisać, na przykład: „jestem sfrustrowany(-a), bo koń nie zrobił tego, czego oczekiwałem(-am)”. Już samo nazwanie emocji obniża ich intensywność.
3. Dbaj o odpoczynek, także ten psychiczny. Zmęczenie sprzyja wybuchom agresji. Znajdź czas na sen, relaks, hobby poza stajnią.
4. Poproś o wsparcie. Rozmowa z psychologiem sportu, trenerem czy kolegą z drużyny to żaden wstyd. Wsparcie innych pomaga odzyskać dystans.
5. Przyjmij odgórną zasadę: to nigdy nie jest wina konia. Niezależnie od tego, co poszło nie tak, koń nie działa złośliwie ani celowo. Nie myśl w kategoriach „zawiódł” czy „zrobił mi na złość”. Jeśli coś się nie udało, to sygnał, że warto przyjrzeć się własnym emocjom, sposobowi prowadzenia treningu lub jakości komunikacji. Odpowiedzialność zawsze leży po stronie człowieka.

Pamiętaj

Sport to coś więcej niż wynik. To także relacja, również ta między człowiekiem a koniem. Nie pozwól, by złość odebrała Ci to, co w jeździectwie najcenniejsze: zaufanie i harmonię ze zwierzęciem.

Źródła:

1. Bachand, C. R. (2017). Bullying in Sports: the definition depends on who you ask. The Sport Journal, 9, 1-14.
2. Rowe, C. J. (1998). Aggression and violence in sports. Psychiatric Annals, 27, 303-315.
3. Volk, A. A., & Lagzdins, L. (2009). Bullying and victimization among adolescent girl athletes. Athletic Insight, 11, 15-33.

Autor: Kinga Madej – Psycholog sportowy – Psycholog Sportu, Kinga Madej | Psychologicznie o sporcie